عوامل مختلفی در ارتقای کمی و کیفی حفظ قرآن مؤثراند. مهمترین این عوامل بیان میشود.
1ـ برنامهریزی:
برای انجام هر کاری لازم است برنامه متناسب با آن در نظر گرفته و به آن عمل شود. هر چه قدر نوع کار حساستر و دقیقتر باشد، برنامهریزی برای انجام آن از حساسیت و دقت بالاتری برخوردار میباشد.
برای حفظ قرآن که از یک سو امری معنوی و از سوی دیگر امری متناسب با استعداد انسان میباشد، باید با توجه به حساسیتهای موجود، برنامهریزی صورت گیرد.
در برنامه حفظ قرآن توجه به این موارد ضروری است:
1ـ توجه به سرعت متناسب
در اوایل کار حفظ، باید سرعت کمتر باشد و به مرور زمان و بسته به توان فردی، به سرعت افزوده شود.
2ـ استمرار و تداوم
در برنامه حفظ باید استمرار در نظر گرفته شود. در هر روز هفته میزان مشخصی از آیات در برنامه حفظ گنجانده و یک روز نیز برای مرور کامل محفوظات هفته، رفع اشکالات احتمالی و جبران عقبماندگیهای هفته در نظر گرفته میشود.
3ـ تناوب تنظیم برنامه
در هفتهها و ماههای اول آغاز حفظ، بهتر است برنامه، حداکثر هفتهای یک بار تنظیم شود. پس از عادی شدن روال حفظ و تنظیم سرعت، میتوان برنامه را به صورت ماهانه تنظیم کرد.
4ـ مقید بودن به برنامه حفظ
بهترین برنامه چنانچه مورد عمل قرار نگیرد ارزش ندارد. توصیه میشود برنامه تنظیم شده حفظ را چنان عمل کنید که نیاز به جبران کمبودهای آن در دورههای زمانی بعدی نباشد.
نمونهای از برنامه حفظ:
برنامه شانزده هفتهای انتهای کتاب نمونه مناسبی برای آغاز حفظ از جزء سیام قرآن مطابق برنامه مصوب دارالقرآن میباشد.
برای درک نکات بیشتر این برنامه، قرآن کریم (مطابق صفحهبندی 604 صفحهای) را مقابل خود باز کرده و ریز برنامه را مرور میکنیم:
1ـ روزهای اول، میزان محفوظات کمتر است و میزان آیات حفظ شده به مرور تا چند سطر قرآن در روزهای آخر برنامه، افزایش مییابد.
2ـ برنامه طوری تنظیم شده که حتیالامکان ارتباط و اتصال بین موضوعات آیات، در میزان حفظ روزانه در نظر گرفته شود.
تقسیم موضوعات جزئی سوره نبأ عبارتاند از:
آیات 1 تا 5 (مسئله قیامت)
آیات 6 تا 16 (برخی از نعمتهای خدا در جهان)
آیات 17 تا 20 (نشانههایی از آغاز قیامت)
آیات 21 تا 30 (بخشی از عذابهای کافران در آخرت)
آیات 31 تا 36 (بخشی از نعمتهای پرهیزگاران در آخرت)
آیات 37 تا آخر (نکاتی در باره قیامت)
همانطور که میبینید در برنامه حفظ، پایان آیات حفظ شده در هیچ روزی آیات 5، 16، 20، 30 یا 36 نیست.
در سایر سورهها نیز این نکته لحاظ میشود.
علت در نظر گرفتن این نکته آن است که حافظ برای تقویت و تثبیت اتصال بین آیات حفظ شده لازم است اتصال بین موضوعات را در نظر بگیرد.
3ـ همانند پیشین، آیات حفظ شده در هر روز طوری تنظیم شده که در هیچ روزی ختم به صفحه نمیشود مگر این که پایان سوره باشد. مثلاً صفحه 582 به آیه 30 سوره نبأ و صفحه 583 به آیه 15 سوره نازعات ختم میشود. در هیچ روزی پایان آیات حفظ شده، این دو آیه نیست.
علت توصیه به این نکته نیز همانند مورد قبل است یعنی حفظ اتصال بین صفحات حفظ شده قرآن.
2ـ پشتکار:
داشتن پشتکار برای حفظ مطلوب لازم است. اگر پشتکار کافی در حافظ وجود نداشته باشد، انگیزههای مثبت به تنهایی نمیتوانند وی را در این مسیر نگه دارند.
3ـ تسلط بر تجوید:
قبلاً گفتیم تجوید عمومی برای حفظ ضروری است. اینک اضافه میکنیم که تجوید کامل برای حفظ مفید است. کسی که قرآن را با رعایت قواعد تجوید حفظ میکند، حفظ منسجم و مطلوبتری خواهد داشت.
آموزش تجوید مطابق آنچه در سطوح درسی دارالقرآن وجود دارد، این هدف را تأمین میکند.
